Βιταλισμός

Δεν πέρασε καιρός όπου, μετά από σχετικές δημοσιεύσεις στον τύπο (όπως άλλωστε συμβαίνει πάντα)π ου στην καθημερινότητά μας μπήκε η φράση: «τελικά ο έρωτας είναι χημεία;».
Την επιστημονική κοινότητα αυτό το ερώτημα την παίδευε για αιώνες με τους μεγαλύτερου αντιπάλους να βρίσκονται σε δύο στρατόπεδα, αυτό των μηχανικιστών του Καρτέσιου και των βιταλιστών.
Ο βιταλισμός (Vis Vitalis) ήταν μία θεωρία που κληροδότησαν ο Πυθαγόρας και ο Αριστοτέλης με τον δεύτερο να έχει εμβαθύνει περισσότερο και να το ονομάζει εντελέχεια.
Η σύγχρονη μορφή της εντελέχειας, ο βιταλισμός προσαρμόστηκε στην επιστήμη της εποχής που καθιερώθηκε, τον 17ο αιώνα, δεν μπόρεσε όμως ποτέ να απαλλαχτεί από τη μεταφυσική την οποία την είχε χρησιμοποιήσει ο Αριστοτέλης για να την εξηγήσει.
Η ζωτική ενέργεια που στην ουσία είναι ο βιταλισμός στηριζόταν σε μια επιχειρηματολογία των υποστηρικτών του που βρισκόταν έξω από τη σφαίρα εξήγησης και τεκμηρίωσης των φυσικών και αντιτίθονταν σθεναρά στο μοντέλο της εξέλιξης και φυσικής επιλογής που είχε πρότεινε ο Δαρβίνος, καθώς και η εξέλιξη ακολουθούσε έναν μηχανισμό, μία συγκεκριμένη σειρά γεγονότων που αντιβαίνουν στο κανόνα της εύρεσης τελικού σκοπού, ή τελεολογίας, που υποστήριζαν οι βιταλιστές.
Ο δαρβινισμός δεν ήταν το μόνο μηχανιστικό μοντέλο, καθώς το ίδιο υποστήριζαν και οι φυσικαλιστές, η άλλη μεγάλη θεωρία της εποχής για την εξήγηση της ζωής.
Γενικά ο βιταλισμός ήταν ένα εργαλείο με το οποίο οι βιολόγοι της εποχής απαντούσαν σε πολλά ερωτήματα χωρίς να χρειαστεί να καταφύγουν στο χονδροειδή μηχανικισμό. Αλλά όλα αυτά μέσα από την έλλειψη μεταγενέστερων επιστημονικών κλάδων, όπως η γενετική, που μπόρεσε με έναν ποιο άρτιο και ολοκληρωμένο τρόπο να εξηγήσει πράγματα που βρισκόταν στη σφαίρα εξήγησης του βιταλισμού.
Το ψυχρό πρόσωπο της Νέας Επιστήμης δεν άφηνε περιθώρια για ασάφειες, ακόμα κι αν υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις, πάνω στις οποίες βασίστηκε και ο Βίλχελμ Ράϊχ για τη δική του οργόνη και να αποτελέσει το πιο ένσαρκο παράδειγμα της πτώσης και της μεγάλης απαξίωσης που γνώρισε η ιδέα της ζωτικής ενέργειας, μέσα στον 20ο αιώνα, που διέπει το σύμπαν και περνάει μέσα στους έμβιους οργανισμούς.
Η λέξη βιταλισμός δεν είχε πλέον καμία σημασία για τους φυσικούς, σε αντίθεση με τους φιλοσόφους που εξακολουθεί να υφίσταται με αξιώσεις στην εξήγηση της ζωής και το νόημά της. Ίσως μια νέα ανακάλυψη αύριο σε κάποιο εργαστήριο να διαγνώσει κάποια συμπεριφορά στον οργανισμό που καταστεί τις σύγχρονες θεωρίες ανεπαρκείς να την εξηγήσουν και να επανέλθουν οι σκέψεις των φιλοσόφων ως ένα πιθανό ενδεχόμενο.
Κανείς δεν ξέρει, ή μήπως τα αποτελέσματα από το πείραμα του αιώνα να αποκλείσει κάθε πιθανότητα ανατροπής όσων ισχύουν σήμερα;